Okulary w góry i na skitury – ochrona wzroku w silnym słońcu

Okulary w góry i na skitury powinny zapewniać szerszą ochronę niż zwykłe okulary przeciwsłoneczne. Na dużej wysokości promieniowanie słoneczne jest intensywniejsze, a zalegający śnieg dodatkowo odbija światło. Promienie docierają do oczu nie tylko z przodu, ale również od dołu i z boków. Dlatego w tej grupie produktów szczególnie ważne są mocno przyciemnione soczewki, filtr UV oraz odpowiednio zabudowana oprawka.

Podczas skiturów warunki mogą zmieniać się bardzo szybko. Podejście odbywa się często w cieniu, lesie albo przy zachmurzeniu, natomiast po wyjściu powyżej granicy lasu użytkownik może znaleźć się w pełnym słońcu, w otoczeniu śniegu. Okulary powinny zatem odpowiadać nie tylko aktualnej pogodzie, lecz także wysokości, porze dnia, zaleganiu śniegu i planowanemu przebiegowi trasy.

Dlaczego w górach potrzebne jest mocniejsze zaciemnienie?

Wraz ze wzrostem wysokości zmniejsza się ilość atmosfery pochłaniającej promieniowanie. Jednocześnie śnieg odbija dużą część padającego światła. Oczy są więc narażone na promieniowanie docierające z wielu kierunków, również wtedy, gdy użytkownik nie patrzy bezpośrednio w stronę słońca.

Na ośnieżonych stokach, lodowcach i w wysokich górach zbyt jasna soczewka może nie zapewniać wystarczającego komfortu. Długotrwałe przebywanie bez właściwej ochrony powoduje zmęczenie wzroku, łzawienie i nadwrażliwość na światło. W skrajnych warunkach silne promieniowanie odbite od śniegu może prowadzić do bolesnego podrażnienia powierzchni oka, nazywanego potocznie ślepotą śnieżną.

Kategorie zaciemnienia okularów górskich

Kategoria zaciemnienia określa, ile światła widzialnego przepuszcza soczewka. Im mniejszy procent przepuszczanego światła, tym ciemniejszy jest obraz. W zwykłej turystyce najczęściej stosuje się kategorie S2 i S3, natomiast w warunkach wysokogórskich i przy bardzo intensywnym świetle potrzebna może być najwyższa kategoria S4.

Kategoria S4 zapewnia najwyższy poziom zaciemnienia i może być potrzebna podczas skiturów w pełnym słońcu, na lodowcu oraz przy wielogodzinnym przebywaniu w ośnieżonym terenie. Nie oznacza to jednak, że S4 będzie najlepsza na każdą wycieczkę. W lesie, przy gęstym zachmurzeniu albo późnym popołudniem tak ciemna soczewka może ograniczać widoczność.

Okulary kategorii S4 są zbyt ciemne do prowadzenia samochodu. Jeżeli trasa rozpoczyna się dojazdem, należy zmienić okulary przed rozpoczęciem jazdy.

Osłony boczne w okularach wysokogórskich

W klasycznych okularach przeciwsłonecznych światło może docierać do oczu przez przestrzeń pomiędzy oprawką a skronią. W mieście zwykle nie stanowi to dużego problemu, ale w górach promienie odbite od śniegu i jasnych skał mogą wpadać również z boków oraz od dołu.

Dlatego specjalistyczne okulary wysokogórskie często mają osłony boczne, nazywane również bocznymi panelami, bocznymi ekranami albo osłonami przeciwsłonecznymi. Mogą być wykonane z tworzywa, gumy, skóry lub elastycznego materiału. W niektórych modelach są zamontowane na stałe, a w innych można je odpiąć.

Osłony boczne:

• ograniczają dopływ promieni słonecznych z boków,
• chronią przed światłem odbitym od śniegu i lodu,
• zmniejszają przewiewanie oczu przez zimny wiatr,
• zwiększają osłonę podczas pobytu na dużej wysokości,
• pomagają skoncentrować wzrok na trasie w bardzo jasnym otoczeniu.

Bardziej zabudowana konstrukcja wymaga jednocześnie dobrej wentylacji. Jeżeli okulary zbyt szczelnie przylegają do twarzy, para wodna powstająca podczas intensywnego podejścia może osadzać się na wewnętrznej stronie soczewki. Przy wyborze należy więc szukać równowagi pomiędzy boczną ochroną a przepływem powietrza.

Okulary fotochromowe w góry i na skitury

Okulary fotochromatyczne, nazywane także fotochromowymi, adaptacyjnymi lub samoprzyciemniającymi, zmieniają stopień zaciemnienia pod wpływem promieniowania UV. Rozjaśniają się przy słabszym świetle i przyciemniają po wyjściu na słońce.

Na skitury szczególnie przydatne są modele o szerokim zakresie działania. Fotochrom S1–S3 może sprawdzić się przy zmiennej pogodzie i na trasach przebiegających częściowo przez las. Na wyprawy wysokogórskie warto rozważyć soczewki osiągające kategorię S4, na przykład o zakresie S2–S4. Nie każdy fotochrom przyciemnia się jednak do najwyższej kategorii, dlatego zawsze trzeba sprawdzić zakres podany dla konkretnego modelu.

Zmiana stopnia zaciemnienia nie następuje natychmiast. Szybkość reakcji zależy od soczewki, temperatury oraz intensywności promieniowania UV. Fotochrom poprawia uniwersalność okularów, ale podczas wypraw w ekstremalnie jasne, ośnieżone miejsca należy upewnić się, że jego maksymalne zaciemnienie jest wystarczające.

Czy polaryzacja przydaje się w górach?

Soczewki polaryzacyjne ograniczają odblaski światła odbitego od śniegu, lodu, wody i mokrych skał. Mogą zmniejszać zmęczenie wzroku i poprawiać czytelność obrazu podczas wielogodzinnego przebywania w bardzo jasnym otoczeniu.

Polaryzacja nie jest jednak tym samym co zaciemnienie ani filtr UV. Okulary polaryzacyjne mogą mieć kategorię S2, S3 albo S4. Dlatego każdy z tych parametrów należy sprawdzać oddzielnie. Także powłoka lustrzana nie oznacza automatycznie, że soczewka ma filtr polaryzacyjny.

Jak dobrać okulary na skitury?

Skitury łączą intensywne podejście z szybszym zjazdem. Podczas podchodzenia organizm wytwarza dużo ciepła i wilgoci, dlatego znaczenie ma wentylacja ograniczająca zaparowanie soczewek. W czasie zjazdu okulary powinny natomiast skutecznie osłaniać oczy przed zimnym powietrzem, opadami i drobnymi cząstkami śniegu.

Przy wyborze warto zwrócić uwagę na:

• kategorię zaciemnienia odpowiednią do wysokości, pogody i obecności śniegu,
• filtr UV400 chroniący przed promieniowaniem UVA i UVB,
• osłony boczne ograniczające dopływ światła spoza głównego pola widzenia,
• wentylację potrzebną podczas intensywnego podejścia,
• stabilne dopasowanie podczas marszu i zjazdu,
• zgodność z kaskiem, jeżeli będzie używany na trasie,
• odporność soczewki na przypadkowe uderzenia i zarysowania.

Przy silnym wietrze, intensywnych opadach śniegu i szybkich zjazdach lepszą osłonę od klasycznych okularów mogą zapewnić gogle. Okulary są natomiast lżejsze i zwykle lepiej wentylowane podczas podejścia.

Najczęstsze pytania o okulary w góry

Czy kategoria S4 jest zawsze potrzebna w górach?
Nie. Podczas zwykłej letniej wycieczki najczęściej wystarcza kategoria S3. S4 jest przeznaczona przede wszystkim do bardzo silnego nasłonecznienia, dużej wysokości, lodowców i długiego przebywania w ośnieżonym terenie.

Czy w okularach S4 można prowadzić samochód?
Nie. Soczewki kategorii S4 są zbyt ciemne do prowadzenia pojazdów.

Czy osłony boczne rzeczywiście są potrzebne?
W wysokich górach i na śniegu zapewniają ważną dodatkową ochronę, ponieważ ograniczają światło docierające z boków. Na łatwiejszych trasach bez śniegu mogą nie być konieczne.

Czy każde okulary fotochromowe osiągają kategorię S4?
Nie. Wiele fotochromów pracuje w zakresie S1–S3 albo S0–S3. Do warunków wysokogórskich należy wybierać model, którego deklarowany zakres obejmuje S4.

Czy ciemne soczewki zawsze mają właściwy filtr UV?
Nie. Stopień zaciemnienia i ochrona przed promieniowaniem ultrafioletowym to oddzielne parametry. Należy sprawdzić, czy producent deklaruje odpowiedni filtr, na przykład UV400.

Okulary należy dobierać do najbardziej wymagającego odcinka planowanej trasy, a nie tylko do pogody panującej w dolinie. Pozostałe modele do biegania, jazdy na rowerze i innych aktywności znajdziesz w kategorii okulary sportowe.